Χειμερινό εξάμηνο 2025-2026

ΑΒΥ 705 Οργάνωση και Xρήση του Xώρου στο Βυζάντιο Ι (Θεσσαλονίκη – Μακεδονία)

Μελίνα ΠΑΪΣΙΔΟΥ

Στα σεμινάρια αναλύεται η τοπογραφία και η πολεοδομική εξέλιξη της μεσοβυζαντινής και της υστεροβυζαντινής Θεσσαλονίκης και η θέση της πόλης στο δίκτυο των κάστρων της Μακεδονίας, ορισμένα από τα οποία εξετάζονται σε βάθος. Το μάθημα διαρθρώνεται από παραδόσεις της διδάσκουσας με παράλληλη μελέτη άρθρων εκ μέρους των φοιτητών και των φοιτητριών. Στα τελευταία μαθήματα γίνεται η παρουσίαση των υποχρεωτικών εργασιών εξαμήνου. Οι παραδόσεις περιλαμβάνουν ασκήσεις σε αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία της Θεσσαλονίκης.

Τα σεμινάρια αποσκοπούν στη σε βάθος γνωριμία των φοιτητών και φοιτητριών με τους αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία της Μακεδονίας, τη μελέτη, σχολιασμό και κριτική χρήση της βιβλιογραφίας και τη συγγραφή επιστημονικής εργασίας επάνω σε συγκεκριμένο θέμα.

ΑΒΥ 712 Ισλαμική Τέχνη και Αρχιτεκτονική στον Χώρο της Εγγύς Ανατολής και της Μικράς Ασίας (11ος-15ος αι.)

Πασχάλης ΑΝΔΡΟΥΔΗΣ

Η Ισλαμική Αρχαιολογία και Τέχνη είναι μια ειδικότητα της αρχαιολογικής επιστήμης, με ιδιαίτερη άνθηση στην Ευρώπη και Αμερική κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Χρονολογικά καλύπτει την περίοδο από την εμφάνιση του Ισλάμ και της τέχνης του (7ος αι. μ.Χ.) μέχρι σήμερα, ενώ αφορά στην τέχνη και τον υλικό πολιτισμό σε χώρες όπου επικράτησε το Ισλάμ, με έμφαση τόσο στην κοσμική όσο και τη θρησκευτική τέχνη.

Λόγω της εγγύτητας του Βυζαντίου με τον κόσμο του Ισλάμ, η μελέτη της Ισλαμικής Τέχνης συμπληρώνει την αντίστοιχη της Βυζαντινής, ήδη από το τέλος του 7ου, μέχρι και τον 15ο αιώνα. Επιπλέον, μία από τις διεθνείς σύγχρονες τάσεις στην επιστημονική έρευνα είναι και η μελέτη των διαπολιτισμικών φαινομένων στην τέχνη, κενό που μπορεί να καλυφθεί με παραδόσεις ύλης η οποία να μπορεί να συνδυάζει στοιχεία του Βυζαντινού και του Ισλαμικού πολιτισμού, φέρνοντάς τα σε γόνιμο διάλογο.

Στόχος του μαθήματος θα είναι να εξοικειωθούν οι φοιτητές/τριες με την Ισλαμική τέχνη και Αρχιτεκτονική της “μέσης περιόδου”. Θα γίνει λοιπόν ιδιαίτερη έρευνα στη μεσαιωνική Μικρά Ασία και τη μετάβασή της από τη Βυζαντινή στην Τουρκική κυριαρχία (Σελτζουκικό Σουλτανάτο του Ρουμ, Τουρκομανικά Μπεηλίκια, Οθωμανική Αυτοκρατορία). Σημαντικό ρόλο θα έχει και η μελέτη της τέχνης και της αρχιτεκτονικής που αναπτύχθηκε στις σημερινές ελληνικές περιοχές κατά την Τουρκοκρατία, ώστε να γίνουν καλύτερα κατανοητοί οι όροι «Μεταβυζαντινό» και «Οθωμανικό», οι οποίοι χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα άκριτα και λανθασμένα.

Δ1: Μεθοδολογία Συγγραφής Εργασίας

Ο/Η φοιτητής/ρια σε στενή συνεργασία με τον/ην επιβλέποντα/ουσα καθηγη- τή/τρια εξοικειώνεται με τις μεθόδους και τα εργαλεία της επιστημονικής έρευνας και της συγγραφής μιας επιστημονικής εργασίας (π.χ. βιβλιογραφική έρευνα, δημιουργία βάσης δεδομένων, θεωρητικό υπόβαθρο, σύνθεση κ.ά.). Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, ο/η φοιτητής/ρια θα γνωρίζει τη μεθοδολογία διε- ξαγωγής επιστημονικής έρευνας καθώς και τις βασικές αρχές εκπόνησης μιας επιστημονικής εργασίας στην Αρχαιολογία, Τέχνη και Πολιτισμό.

Εαρινό εξάμηνο 2025-2026 

ΑΒΥ 701 Ειδικά Θέματα Βυζαντινής Αρχαιολογίας Ι: Βυζαντινά Ενεπίγραφα Έργα Μικροτεχνίας

Παγώνα ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ

Το σεμινάριο εστιάζει σε έργα μικροτεχνίας (εγκόλπια, δαχτυλίδια, λειψανοθήκες, σταυροθήκες, νομίσματα, σφραγίδες κ.ά.) που φέρουν επιγραφές, έμμετρες (επιγράμματα) ή όχι. Στο πλαίσιο αυτό θα εξεταστούν οι τεχνικές αναγραφής των κειμένων, ο χαρακτήρας των αναγραφόμενων επιγραφών (κτητορικός, επικλητικός, αποτροπαϊκός κ.ά.) , η λειτουργία του κειμένου επί του αντικειμένου ως προς το περιεχόμενο, αλλά και τη μορφή που αυτό παίρνει. Εκτός από σωζόμενα ενεπίγραφα έργα μικροτεχνίας, θα εξεταστούν και κείμενα – κυρίως επιγράμματα – τα οποία συνετέθησαν για αντικείμενα που δεν διασώθηκαν. Τέλος, θα αναζητηθούν τα χαρακτηριστικά της βυζαντινής κοινωνίας από την οποία προέκυψαν τα έργα αυτά – όπως ο βαθμός εγγραμματοσύνης, η προσωπική ευλάβεια, η προσπάθεια προσωπικής προβολής, ο ρόλος της έμφυλης ταυτότητας στις επιλογές που γίνονται – και η εξέλιξή τους μέσα στο χρόνο.

Οι μαθησιακοί στόχοι του μαθήματος περιλαμβάνουν τη γνωριμία με τη λογοτεχνική και καλλιτεχνική παραγωγή του Βυζαντίου, την εμπέδωση της αναγκαιότητας συνδυασμού γραπτών και αρχαιολογικών πηγών και την κατανόηση της συμβολής τους στη μελέτη της βυζαντινής κοινωνίας.

ΑΒΥ 707 Οργάνωση και χρήση του χώρου στο Βυζάντιο ΙΙΙ

Αθανάσιος ΣΕΜΟΓΛΟΥ

Το μάθημα θα επικεντρωθεί στην διεξοδική μελέτη της οργάνωσης των Βυζαντινών κυρίως και μεταβυζαντινών μνημειακών διακόσμων στο Άγιον Όρος. Θα παρουσιασθούν και θα μελετηθούν το Πρωτάτο, τα καθολικά της Μονής Βατοπαιδίου, Χιλανδαρίου, Παντοκράτορος και Μεγίστης Λαύρας. Θα εξετασθούν νέα στοιχεία που έφερε στο φως η συντήρηση και ο καθαρισμός των τοιχογραφιών.

 

Δ2: Εξειδικευμένη και Εξατομικευμένη Διδασκαλία

Το μάθημα αποσκοπεί στην εμπέδωση των γνώσεων και δεξιοτήτων του/της φοιτητή/ριας στη μέθοδο έρευνας και συγγραφής μιας επιστημονικής εργασίας με έμφαση στο θέμα της κύριας μεταπτυχιακής εργασίας του/της. Βασίζεται σε εβδομαδιαίες συναντήσεις μεταξύ επιβλέποντα και μεταπτυχιακού φοιτητή/ριας. Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, ο/η φοιτητής/ρια θα έχει εμπεδώσει τις μεθόδους και εργαλεία της επιστημονικής έρευνας και θα είναι σε θέση να τις εφαρμόσει στην εκπόνηση της κύριας μεταπτυχιακής του/της εργασίας.

 

	Κατάλογος Μαθημάτων
Κωδικός	Τίτλος	Ώρες/εβδ.	Τύπος μαθήματος	ECTS
ΑΒΥ 701	Ειδικά θέματα βυζαντινής αρχαιολογίας Ι	3	Υ	15
ΑΒΥ 702	Ειδικά θέματα βυζαντινής αρχαιολογίας ΙΙ	3	Υ	15
ΑΒΥ 703	Υλικά αντικείμενα του βυζαντινού πολιτισμού I	3	Υ	15
ΑΒΥ 704	Υλικά αντικείμενα του βυζαντινού πολιτισμού II	3	Υ	15
ΑΒΥ 705	Οργάνωση και χρήση του χώρου στο Βυζάντιο Ι: Τοπογραφία Θεσσαλονίκης – Μακεδονίας	3	Υ	15
ΑΒΥ 706	Οργάνωση και χρήση του χώρου στο Βυζάντιο ΙΙ: Μνημειακή τοπογραφία Κωνσταντινούπολης	3	Υ	15
ΑΒΥ 707	Οργάνωση και χρήση του χώρου στο Βυζάντιο ΙΙΙ	3	Υ	15
ΑΒΥ 708	Διάκοσμος και η θεματική του στα Βυζαντινά μνημεία Ι	3	Υ	15
ΑΒΥ 709	Διάκοσμος και η θεματική του στα Βυζαντινά μνημεία ΙΙ	3	Υ	15
ΑΒΥ 710	Αρχαιολογία και τέχνη στη σταυροφορική Ανατολή	3	Υ	15
ΑΒΥ 711	Αρχαιολογία και τέχνη στο Βυζάντιο και τη Δύση κατά τους μέσους χρόνους	3	Υ	15
ΑΒΥ 712	Ισλαμική τέχνη και αρχιτεκτονική στον χώρο της Εγγύς Ανατολής και της Μικράς Ασίας (11ος -15ος αι.)	3	Υ	15