Χειμερινό εξάμηνο 2025 – 2026
ΑΚΛ 704 Ρωμαϊκή Περίοδος
Ελένη ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗ
Θα δοθεί έμφαση στην εξέταση των διαφόρων κατηγοριών γλυπτικής που απαντούν στον ελλαδικό χώρο στην περίοδο της ρωμαιοκρατίας και κυρίως στην περίοδο της ακμής της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Θα συζητηθεί το πολύπλοκο ζήτημα του «εκρωμαϊσμού», που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, με στόχο να διερευνηθεί σε ποιο βαθμό και με ποιον τρόπο συνδυάζεται η παράδοση με τα νέα στοιχεία που βαθμιαία υιοθετούνται από τη Δύση.
Στο πλαίσιο του μαθήματος οι φοιτητές/τριες αναμένεται να μελετήσουν βασικές κατηγορίες της γλυπτικής στη ρωμαϊκή Ελλάδα, να ευαισθητοποιηθούν σε μεθοδολογικά και πρακτικά ζητήματα που μπορεί να προκύψουν από την εμπλοκή του ερευνητή στο πεδίο που μελετά και να εξασκηθούν στην προφορική και γραπτή παρουσίαση εργασιών και στον σχολιασμό και την κριτική ανάλυση σχετικών άρθρων και μελετών. Απώτερος στόχος είναι να προσφερθούν μέσω του μαθήματος αυτού εξειδικευμένες γνώσεις για τη γλυπτική της ρωμαϊ- κής περιόδου στον ελλαδικό χώρο.
ΑΚΛ 709 Εικονογραφία και Εικονολογία
Ελένη ΜΑΝΑΚΙΔΟΥ
Το σεμινάριο επικεντρώνεται στην ερμηνευτική προσέγγιση των «εικόνων» σε αντικείμενα και μνημεία διαφόρων περιόδων, με έμφαση στη Γεωμετρική, Αρχαϊκή, και Κλασική εποχή. Η ερμηνεία των εικονιστικών παραστάσεων σε διάφορες κατηγορίες αντικειμένων, κτισμάτων και εικαστικών δημιουργιών είναι από τα συχνότερα πεδία της αρχαιολογικής έρευνας ήδη από τον 19ο αιώνα Οι περισσότερες θεωρητικές προσεγγίσεις, που υιοθετήθηκαν κατά καιρούς από τους αρχαιολόγους επηρέασαν αναλόγως την ερμηνευτική των αρχαίων «εικόνων» (π.χ. ιστορική-τυπολογική στο α ́ μισό 20ού αιώνα, κοινωνική-ιστορική και πολι- τική κυρίως στις δεκαετίες 1960-1970, σημειολογική-δομιστική και ανθρωπολογική-μεταδομιστική στο β ́ μισό 20ού αι.). Ιδιαίτερη επίδραση άσκησαν οι εικονογραφικές και εικονολογικές απόψεις του Erwin Panofsky με την εφαρμογή ενός τριπλού ερμηνευτικού σχήματος σχετικά με την «ανάγνωση» έργων της νεότερης τέχνης, τις οποίες ενστερνίστηκαν πολλοί μελετητές των παραστάσεων σε αντικείμενα / έργα της αρχαίας τέχνης. Οι εικονιστικές παραστάσεις αποτελούνται από επιμέρους εικονογραφικές μονάδες (μορφές, αντικείμενα) με διαφορετική ταυτότητα και βαρύτητα. Η εικονογραφική «ανάγνωση» είναι αναλυτική και περιγραφική, ενώ η εικονολογική είναι συνθετική και ερμηνευτική. Εκτός από τη γενικά αποδεκτή αντίληψη ότι οι αρχαίες «εικόνες» δεν αποτελούν ρεαλιστικές αποτυπώσεις ούτε είναι φωτογραφικά ντοκουμέντα, η οποιαδήποτε προσπάθεια ερμηνευτικών «αναγνώσεων» δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά βασική προϋπόθεση για τη συνολική και βαθύτερη κατανόηση του παρελθόντος και του υλικού πολιτισμού του.
Το σεμινάριο περιλαμβάνει ένα εισαγωγικό μέρος με παρουσίαση των θεωρητικών αρχών και συγκεκριμένων παραδειγμάτων, ασκήσεις για την εξοικείωση των φοιτητών/τριών με μελέτη και σχολιασμό της ειδικής βιβλιογραφίας και, τέλος, τη σύνθεση ατομικής εργασίας με προφορική παρουσίαση και γραπτή μορφή από τους φοιτητές/τριες.
Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/τριες θα είναι σε θέση να γνωρίζουν τις βασικές θεωρητικές προσεγγίσεις που διαμορφώθηκαν για την ερμηνεία των εικονιστικών παραστάσεων, να αναλύουν με μεθοδικό τρόπο τις απεικονίσεις σε διάφορες κατηγορίες αντικειμένων / μνημείων και να κατανοούν τη σημασία της πολύπλευρης ερμηνευτικής προσέγγισης.
Δ1: Μεθοδολογία Συγγραφής Εργασίας
Ο/Η φοιτητής/ρια σε στενή συνεργασία με τον/ην επιβλέποντα/ουσα καθηγη- τή/τρια εξοικειώνεται με τις μεθόδους και τα εργαλεία της επιστημονικής έρευνας και της συγγραφής μιας επιστημονικής εργασίας (π.χ. βιβλιογραφική έρευνα, δημιουργία βάσης δεδομένων, θεωρητικό υπόβαθρο, σύνθεση κ.ά.). Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, ο/η φοιτητής/ρια θα γνωρίζει τη μεθοδολογία διε- ξαγωγής επιστημονικής έρευνας καθώς και τις βασικές αρχές εκπόνησης μιας επιστημονικής εργασίας στην Αρχαιολογία, Τέχνη και Πολιτισμό.
Εαρινό εξάμηνο 2025 – 2026
ΑΚΛ 706 Νομισματική
Παναγιώτης ΤΣΕΛΕΚΑΣ
Η Νομισματική, η μελέτη των νομισμάτων και των νομισματόμορφων αντικειμένων, αποτελεί ένα σημαντικό κλάδο των ανθρωπιστικών επιστημών και ουσιαστικό εργαλείο για τη διερεύνηση αρχαιολογικών και ιστορικών ζητημάτων. Τα νομίσματα λόγω των πλεονεκτημάτων που παρουσιάζουν συγκριτικά με άλλα τεχνουργήματα του παρελθόντος –εκδίδονται από επίσημες αρχές, παράγονται σε μεγάλες ποσότητες, κατασκευάζονται από υλικό με αντοχή στο χρόνο, φέρουν παραστάσεις και επιγραφές– παρέχουν ένα πλούτο πληροφοριών για τη μελέτη και ερμηνεία της οικονομίας, της κοινωνίας, της ιδεολογίας, της θρησκείας και της τέχνης της εποχής τους. Το μάθημα εξετάζει θέματα νομισματικής παραγωγής, εικονογραφίας και κυκλοφορίας στον αρχαίο κόσμο. Επιπλέον, αποσκοπεί στην εξοικείωση των φοιτητών και των φοιτητριών με τη μεθοδολογία της Νομισματικής μέσω ασκήσεων ταύτισης και περιγραφής αρχαίων νομισμάτων καθώς και με τη λειτουργία των νομισμάτων ως αρχαιολογικού υλικού και σημαντικού εργαλείου για τη χρονολόγηση αρχαιολογικών θέσεων και στρωμάτων.
Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές και οι φοιτήτριες θα έχουν αποκτήσει γενικές γνώσεις για την ιστορική διαδρομή του νομίσματος στους αρχαίους χρόνους, θα γνωρίζουν τις πρώτες ύλες και τις τεχνικές παραγωγής νομισμάτων, θα έχουν κατανοήσει το ρόλο του νομίσματος στις οικονομίες και τις κοινωνίες του αρχαίου κόσμου. Επιπλέον, θα έχουν εξοικειωθεί με τη μεθοδολογία της Νομισματικής μέσω ασκήσεων ταύτισης και περιγραφής νομισμάτων στο Μουσείο Εκμαγείων της Φιλοσοφικής Σχολής, θα έχουν μάθει να συνθέτουν και να τεκμηριώνουν γραπτές εργασίες και θα έχουν ασκηθεί στην προφορική παρουσίαση των ιδεών και επιχειρημάτων τους.
ΑΚΛ 710 Τα Αρχαιολογικά Μνημεία και η Λειτουργία τους
Παύλος ΚΑΡΒΩΝΗΣ
Το μάθημα επικεντρώνεται στη μελέτη της αρχιτεκτονικής των εμπορικών εγκαταστάσεων και των ιδιωτικών οικιών. Θα παρουσιαστούν τα κριτήρια ταύτισης και οι κύριες κατηγορίες των μνημείων αυτών. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στον τρόπο δημοσίευσης των μνημείων και θα συζητηθούν αναλυτικά τα διάφορα στάδια της μελέτης στο πεδίο αλλά και στη βιβλιοθήκη, όπως η συλλογή της σχετικής βιβλιογραφίας, η αναζήτηση του αρχειακού υλικού, η οργάνωση των εργασιών πεδίου, η αποτύπωση και η φωτογράφιση των μνημείων, η περιγραφή και η ερμηνεία τους.
Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές θα έχουν εξοικειωθεί με την αρχιτεκτονική των εμπορικών εγκαταστάσεων και των οικιών των αρχαίων ελληνικών πόλεων, καθώς και με τον τρόπο μελέτης της αρχαίας αρχιτεκτονικής στο πεδίο και τον τρόπο δημοσίευσής τους. Θα μπορούν να αναγνωρίσουν τα μνημεία αυτά, να τα περιγράψουν, να διαβάσουν και να κατανοή- σουν τις κατόψεις, τις όψεις και τις αναπαραστάσεις τους στις δημοσιεύσεις καθώς και τους τοπογραφικούς χάρτες.
Δ2: Εξειδικευμένη και Εξατομικευμένη Διδασκαλία
Το μάθημα αποσκοπεί στην εμπέδωση των γνώσεων και δεξιοτήτων του/της φοιτητή/ριας στη μέθοδο έρευνας και συγγραφής μιας επιστημονικής εργασίας με έμφαση στο θέμα της κύριας μεταπτυχιακής εργασίας του/της. Βασίζεται σε εβδομαδιαίες συναντήσεις μεταξύ επιβλέποντα και μεταπτυχιακού φοιτητή/ριας. Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, ο/η φοιτητής/ρια θα έχει εμπεδώσει τις μεθόδους και εργαλεία της επιστημονικής έρευνας και θα είναι σε θέση να τις εφαρμόσει στην εκπόνηση της κύριας μεταπτυχιακής του/της εργασίας.
| Κατάλογος Μαθημάτων | ||||
| Κωδικός | Τίτλος | Ώρες/εβδ. | Τύπος μαθήματος | ECTS |
| ΑΚΛ 701 | Πρώιμη ιστορική και αρχαϊκή περίοδος | 3 | Υ | 15 |
| ΑΚΛ 702 | Κλασική περίοδος | 3 | Υ | 15 |
| ΑΚΛ 703 | Ελληνιστική περίοδος | 3 | Υ | 15 |
| ΑΚΛ 704 | Ρωμαϊκή περίοδος | 3 | Υ | 15 |
| ΑΚΛ 705 | Ενεπίγραφα μνημεία | 3 | Υ | 15 |
| ΑΚΛ 706 | Νομισματική | 3 | Υ | 15 |
| ΑΚΛ 707 | Διαχρονική εξέταση των αρχαιολογικών μνημείων | 3 | Υ | 15 |
| ΑΚΛ 708 | Ο βίος των αρχαίων | 3 | Υ | 15 |
| ΑΚΛ 709 | Εικονογραφία και εικονολογία | 3 | Υ | 15 |
| ΑΚΛ 710 | Τα αρχαιολογικά μνημεία και η λειτουργία τους | 3 | Υ | 15 |
| ΑΚΛ 711 | Πρακτική άσκηση: Μνημεία και η προβληματική τους | 3 | Υ | 15 |
| ΑΚΛ 712 | Αρχαιολογικές μελέτες: κριτική προσέγγιση | 3 | Υ | 15 |